Geschiedenis van anorexia

Op de site van www.agirl.nl vind je meer over de geschiedenis van anorexia nervosa:

Met het slankheidsideaal in je achterhoofd, lijkt het misschien alsof anorexia nervosa een fenomeen is van de laatste jaren. Niet is minder waar; doktoren beschreven gevallen van zelfvermagering al honderden jaren geleden. Waarschijnlijk is zelfvermagering al zo oud als de mensheid. Toch is er veel veranderd; vroeger werd er voorbeeld gedacht dat iemand met anorexia heilig was of was de zin in eten gelinkt aan de zin in seks. Hieronder kun je lezen welke veranderingen kenmerkend waren in de geschiedenis van anorexia.

Oudheid

In de Griekse (400 v. Chr) en Egyptische (800 v. Chr) oudheid zijn er enkele gevallen bekend van mensen die tijdelijk, voor een korte periode, vasten. In verschillende Oosterse religies in die tijd waren er waarschijnlijk wel mensen die zichzelf uithongerden in een vorm die vergelijkbaar is met het huidige anorexia.

Romeinen

Het Romeinse rijk bestond vanaf 20 voor Christus tot 400 na Christus. Een echte trend toen was de ‘heilige anorexia’; zelf uithongering om religieuze redenen. Wetenschappers wijten dit aan het negatieve beeld wat er heerste over het vrouwelijke lichaam. Men geloofde dat de vrouw zich sober moest opstellen, ook op fysiek gebied. Dit zorgde ervoor dat vrouwen zichzelf eten onthielden als vorm van zelfkastijding. Ze wilde fysiek verdwijnen om zo hun plaats in de hemel te verdienen. In deze tijd ontstond ook het Christendom. De vroege Christenen wilden zich afzetten tegen het Romeinse materialisme en hedonisme en deden dit door langere tijden te vasten.

Middeleeuwen

Tijdens de middeleeuwen, die duurden van 400 tot 1100 na Christus, kwam anorexia of een vorm van zelfuithongering nauwelijks voor. De vrouwen van toen werden geacht hun mannetje te staan. Ook waren de voortplantingskwaliteiten erg belangrijk. Brede heupen en grote borsten verhoogden de kans dat ze gezonde kinderen zou voortbrengen, van uithongering was dus geen sprake.

Renaissance

De renaissance beslaat een periode van 1300 tot 1600. In deze tijd vasten vrouwen om spirituele redenen. Vrouwen die van weinig voedsel konden leven en er heel dun uitzagen kregen de status van heiligen.

Reformatie

Tijdens de 17e eeuw veranderd de status van uitgemergelde vrouwen van heilig in bezeten. Wanneer iemand maar heel weinig voedsel nodig heeft om in leven te blijven, moet dit wel het werk van de duivel zijn.

Richard Morton

Richard Morton beschreef in 1686 het eerste geval van anorexia, al heette het toen nog niet zo. Het ging over een meisje van 20 jaar die weigerde te eten of medicatie te nemen. Uiteindelijk overleed zij hieraan. Tot nu toe werd iemand met anorectische symptomen gezien als hysterisch en neurotisch. Rochard Morton schreef geschiedenis, want hij was de eerste die anorexia zag als ziekte met specifieke symptomen.

Sisi

Sisi is de bijnaam van Elizabeth, de koningin van Oostenrijk die leefde van 1837 tot 1898. Zij was de eerste bekende persoon waarvan we weten dat ze aan anorexia leed. Ze verplichtte zichzelf tot diëten en sporten, en besteedde extreem veel aandacht aan haar uiterlijk. Dit is niet de reden dat ze in 1898 overleed, ze werd namelijk doodgestoken met een vijl door de Italiaanse anarchist Luigi Lucheni.

Victoriaans tijdperk

Onder leiding van de Engelse koningin Victoria begon een nieuw tijdperk wat duurde van 1830 tot 1900. Het was een tijd waarin meisjes en vrouwen uit de hogere klassen in een cultureel keurslijf van het slankheidsideaal werden gedwongen en er veel waarde werd gehecht aan netheid en preutsheid. Vaak moesten ze al vanaf hun 12e jaar een korset dragen. In deze tijd zouden er veel meisjes en vrouwen zijn geweest die aan anorexia nervosa lijden. Sommigen wijten dit aan de controledwang in die tijd. Omdat het noodzakelijk was om van een meisje een perfecte, voorname vrouw te maken was de opvoeding erg belangrijk. Moeders waren nauw betrokken bij het leven van hun dochters. Zodoende stonden de meisjes continu onder toezicht en zochten ze naar een manier om toch hun eigen leven te kunnen controleren. Omdat wat je binnenkrijgt het enige was wat ze volledig zelf konden beheersen, uitte de controledwang zich in het weigeren van voedsel. Ook vermeden vrouwen voedsel, omdat ze bang waren dat hun fysieke honger gelinkt zou worden aan hun seksuele honger. Een nieuw fenomeen tijdens dit tijdperk waren de ‘fasting girls’. Dit waren jonge meisjes die claimden hele lange tijd te kunnen overleven zonder te eten. Ze kregen meestal erg veel aandacht van andere mensen omdat ze zeiden te beschikken over goddelijke krachten waardoor ze geen voedsel nodig zouden hebben. Deze meisjes werden beschouwd als wonder. Zo ook Sarah Jacob, zij staat bekend als ‘the Welsh fasting girl’. In de wijde omgeving was zij bekend om haar gave, want ze zou na haar twaalfde jaar niets meer gegeten hebben. Een scepticus hoorde hiervan en geloofde niet dat iemand door bepaalde krachten in staat was te overleven zonder enige vorm van voeding. Hij stelde voor om haar in een ziekenhuis op te nemen en zo haar vermogens op waarheid te testen. Haar ouders stemden hiermee in. Sarah kwam onder streng toezicht van zusters te staan, die haar wel mochten voeden als ze daarom vroeg, maar precies moeten bijhouden wat ze at. De ouders van Sara wilden blijkbaar zo graag geloven dat ze over magische krachten beschikte, dat ze niet toestonden dat de zusters haar te eten gaven, zelfs wanneer ze duidelijke tekenen van uithongering begon te vertonen. Volgens haar ouders had haar toestand niets te maken met voedselonthouding. Ondanks het aandringen van doktoren bleven de ouders van Sarah bij dit standpunt en overleed zij enkele dagen later. Hoogstwaarschijnlijk had ze voor haar opname geleefd van hele kleine beetjes eten die haar van de hongerdood weerhielden. Dit gebeurde echter niet meer in het ziekenhuis, wat haar dood betekende in 1869.

William Gull

Specifieke erkenning voor anorexia kwam pas in 1868, toen William Gull een vreemde ziekte beschreef die voornamelijk jonge vrouwen scheen te treffen. Ze hongerden zichzelf uit totdat ze eruit zagen als een skelet. Hij schreef een verslag over deze opmerkelijke ziekte en noemde het apepsia hysterica. Zes jaar later bracht hij een herziene versie uit van zijn verslag waarin hij de naam veranderde in anorexia nervosa. William Gull is dus de eerste in de geschiedenis die de naam anorexia nervosa gebruikte voor de aandoening die hiervoor lange termijn vasten of zelfuithongering heette. Letterlijk betekend anorexia nervosa: ‘gebrekkige of afwezige eetlust van nerveuze aard’. Over de betekenis vind nu nog discussie plaats onder deskundigen, echter wordt de naam nog steeds gebruikt. William Gull beschreef ook als eerste de symptomen; weigeren te eten, gewichtsverlies en amenorroe, en de schadelijke bijwerkingen van de aandoening; constipatie, lage polsslag en vertraagde ademhaling. De oorzaak van anorexia lag volgens hem in de zwakke mentale conditie bij deze jonge meisjes, zodat emotionele spanningen snel een negatief effect hebben op het eetgedrag.

Charles Lasègue

Charles Lasègue was een medicus die ongeveer in dezelfde tijd als William Gull ook onderzoek deed naar anorexia. In 1873 schreef hij een boek met de titel ‘l’anorexie hysterique’ wat een samenvatting bevatte van verhalen over meisjes die aan deze ziekte leden. Hij constateerde dat de eerste symptomen opduiken bij jonge meisjes met een leeftijd tussen de 15 en 20 jaar. William Gull veronderstelde dat een verborgen emotioneel trauma ten grondslag lag aan het gestoorde eetgedrag. Opmerkelijk vond hij dat de meisjes die hij bestudeerde vaak heel gelukkig leken. Ook beschreef hij de rol van familie met betrekking tot anorexia. Het gedrag van de meisjes was vaak heel wisselvallig, waardoor het binnen het gezin vaak alleen nog maar ging over eten of niet eten, wat voor heel veel spanningen zorgde. Vaak deden de ouders grote moeite hun dochter te ‘helpen’, maar deze dreigementen en smeekbedes zouden juist een tegengestelde werking hebben. De behandeling zou zich dan ook moeten richten op de patiënt en de familie. Mede dankzij het werk van Gull en Lasègue was de medische wereld eind 1870 op de hoogte van anorexia nervosa. Voor die tijd werd het vaak gezien als een symptoom van andere aandoeningen.

Jean-Martin Charcot

Hij leverde baanbrekend werk op het gebied van de behandeling van anorexia nervosa rond 1880. Jean-Martin Charcot was degene die de ‘who is de master’ techiek lanceerde. Een meisje met anorexia die een patiët van hem was zei over de behandeling het volgende: ‘Zolang als mama en papa in de buurt waren, met andere woorden zolang jij niet de baas was (want ik zag wel dat jij me de mond wilde snoeren) was ik bang dat mijn ziekte in feite niets om het lijf had, en vermits ik een afschuw had van eten, at ik niet. Maar toen ik zag dat jij vastbesloten was om de touwtjes in handen te nemen, was ik bang, en ondanks mijn afschuw, probeerde ik te eten, en beetje bij beetje lukte dat ook.’ Sigmond Freud Sigmund Freud is een oude bekende in de wereld van de psychologie. Ook hij was gangmaker is de strijdt tegen anorexia nervosa begin 20e eeuw. Door middel van psychotherapie en hypnose probeerde hij de oorzaak te achterhalen van de stoornis en zodoende de patiënt te genezen. Tijdens de behandeling van een anorexia patiënte merkte hij dat het haat ging om een machtsstrijd om meer controle over haar eigen leven te krijgen. Hij loste dit op door onder hypnose de oorzaken voor de voedselfobie bloot te leggen. Erg wetenschappelijk was zijn methode niet, maar toch heeft hij ons aardig wat nieuwe inzichten gebracht. We zijn het er nu nog steeds over eens dat het bij anorexia patiënten gedeeltelijk gaat om het krijgen of hebben van controle over hun leven door middel van eten.

Foto van meisjes met anorexia

In 1932 werd de eerste foto gepubliceerd van een meisje met anorexia in New England Journal of Medicine. Dat betekend dat vanaf toen ook voor het bredere publiek duidelijk werd wat anorexia was.

Tweede wereld oorlog

Tijdens de tweede wereld oorlog, die duurde van 1939 tot 1945, lag de wetenschappelijk ontwikkeling op het gebied van anorexia zo goed als stil. Anorexia verdween van het toneel omdat mensen andere dingen aan hun hoofd hadden. Opmerkelijk is dat tijdens de tweede wereld oorlog, voornamelijk tijdens de Hongerwinter in 1944, mensen zo weinig te eten hadden dat ze lichamelijke symptomen van anorexia begonnen te vertonen. Een voorbeeld hiervan is amenorroe bij vrouwen. Omdat hier sprake was van een nationaal voedseltekort in plaats een psychische stoornis verdwenen de symptomen van ondervoeding weer zodra er weer voldoende eten beschikbaar was.

Karen Carpenter

Omdat tijdens de oorlog de aandacht voor anorexia nervosa een beetje verslapt was, was de dood van Karen Carpenter in 1983 voor de nieuwe generatie de eerste kennismaking met deze stoornis. Zij overleed aan de gevolgen van anorexia na jarenlang succesvol zangeres geweest te zijn. Bij celebs met anorexia vind je een uitgebreid verslag over het leven en de dood van Karen Carpenter. Dit nummer van de Carpenters is ook nu nog heel bekend.

Huidige kijk op anorexia

We zien dat mensen vroeger een rare kijk hadden op anorexia. De ene keer was iemand bezeten door de duivel terwijl enkele decennia later het als een wonder werd beschouwd wanneer iemand zichzelf uithongert. Als we kritisch kijken naar de huidige opvatting zijn we misschien net zo vreemd; we geven de mode-industrie en het onrealistisch dunne ideaalbeeld van de vrouw de schuld van deze eetstoornis terwijl alle wetenschappelijke onderzoeken uitwijzen dat dit geen grote rol speelt. Dan zou anorexia namelijk epidemische vormen moeten aannemen, waar geenszins sprake van is. De trend die nu overheerst in de medische wereld is het aanwijzen van biologische oorzaken voor psychische stoornissen en daar gaan wij natuurlijk braaf in mee, omdat we het stiekem ook wel erg interessant vinden. Om een lang verhaal kort te maken; anorexia is waarschijnlijk net zo oud als de mensheid maar ons idee daarover veranderd met de tijd.

Bron: anamarissa, twiggiessis, wikipedia: history of anorexia nervosa, wikipedia: fasting girls, anorexia-nervosa-treatments, christianet, assiciatedcontent, scriptovia, hulpgids