Behandeling kinderen/jeugd

Het landelijk kenniscentrum voor kinder en jeugdpsychiatrie publiceert op hun site protocollen die de basis vormen van diverse behandelmodules die in Nederland worden toegepast. Er worden nauwelijks protocollen specifiek voor eetstoornissen gevonden, dus worden de algemene protocollen daar waar mogelijk gehanteerd.

Behandelingen worden vormgegeven op basis van “best practice” en wat er bekend is in de volwassen psychiatrie. Voor de behandeling van boulimia nervosa vormen cognitieve gedragstherapie en interpersoonlijke psychotherapie de basis van de behandeling en voor anorexia nervosa is dit gezinstherapie. In (bijna) alle gevallen wordt het gezin betrokken bij de behandeling.

Behandeling

Behandeling van een eetstoornis vindt altijd plaats volgens het “stepped-care” model. Dit houdt in dat in eerste instantie de minst belastende, goedkoopste en kortste vorm van behandeling wordt aangeboden die mogelijk is en waarvan effect kan worden verwacht gezien de aard en de ernst van de problematiek (Dalle Grave e.a., 2000; Wilson, 2000). Uit onderzoek is ook gebleken dat klinische opname niet effectiever is dan ambulante behandeling. Bij voorkeur wordt de patiënt dus ambulant behandeld zodat deze niet uit zijn/haar vertrouwde omgeving wordt gehaald. Uit een goed diagnostisch proces moet blijken wat de passende behandeling voor de patiënt is (Gowers, 2008).

Eetstoornissen kunnen, ambulant, poliklinisch of (dag)klinisch worden behandeld en bij voorkeur door een multidisciplinair team met tenminste een psychiater, (gezins-) therapeut, diëtist en bij ernstig ondergewicht een kinderarts. Een essentieel aspect van de behandeling is psycho-educatie over de betreffende eetstoornis.

In elke behandeling voor eetstoornissen moet aandacht zijn voor thematiek rond ambivalentie en motivatie. Het gebruik van op zichzelf staande motivatietechnieken lijkt daarbij minder effectief dan het zoeken naar manieren om binnen een behandeling de motivatie te vergroten.

Behandeling met betrekking tot de somatiek en diëtetiek staat in betreffende stukken beschreven.

Ambulante behandeling: Ambulante therapie kan plaatshebben in een jeugd-ggz instelling maar ook bij een zelfstandige therapeut. Een jeugd-ggz instelling met specialistische kennis van eetstoornissen heeft echter de voorkeur omdat deze ook ambulant multidisciplinaire zorg kan bieden.

Klinische behandeling: In het geval van klinische behandeling wordt gebruik gemaakt van faseprogramma’s (principe afkomstig van Rintveld). In faseprogramma’s wordt vaak rekening gehouden met aspecten van de motivatie van de patiënt. Een andere leidraad is gewichtstoename. In het Maudsley Model speelt ook de behoefte aan steun van derden, en het vermogen om weer zelfstandig gezond eetgedrag te vertonen, een rol. In de praktijk spelen combinaties van deze drie factoren en rol, en wordt per individu bekeken of een stap naar een volgende fase van het behandelprogramma gemaakt kan worden. Behandeling draait om groeien aan grenzen en dit wordt in de verschillende behandelfasen uitgewerkt. Het faseprogramma bestaat uit vier fasen. Per fase krijgt de patiënt steeds meer vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Afhankelijk van de ernst hoeft de patiënt niet alle fasen te doorlopen, ook hier geldt het “stepped-care” model.

Werkzame elementen in aanpak van verpleegkundigen: In 2009 (Van Ommen e.a., 2009) is een onderzoek uitgevoerd naar de invloed van verpleegkundigen tijdens de behandeling van anorexia nervosa bij adolescenten in de kliniek. Uit dit onderzoek kwamen drie belangrijke thema’s naar voren: normalisatie, structuur en verantwoordelijkheid. De focus van deze thema’s verschuift tijdens de verschillende fasen van behandeling maar interventies op dit gebeid zijn gedurende de hele behandeling heel waardevol gebleken voor het herstel, vanuit het oogpunt van de patiënten. In onderstaand schema wordt de rol van de verpleegkundige duidelijk beschreven.

Behandelprotocollen

  1. Samenvatting en beoordeling van Jongeren met een eetstoornis
  2. Samenvatting en beoordeling van Richtlijn Terugvalpreventie Anorexia Nervosa, deel I en deel II
  3. Samenvatting en beoordeling van Meergezinsbehandeling
  4. Samenvatting en beoordeling van Eating Disorders, Cognitive behavioural therapy with children and young people
  5. Samenvatting en beoordeling van Treatment manual for anorexia nervosa, a family-based approach
  6. Samenvatting en beoordeling van Skills-based learning for caring for a loved one with an eating disorder, the new Maudsley Method
  7. Samenvatting en beoordeling van Parent guide
  8. Samenvatting en beoordeling van Protocollaire behandeling van boulimia nervosa en verwante eetstoornissen

Literatuur

Berends, Van Meijel & Van Elburg. (2009). Richtlijn Terugvalpreventie Anorexia Nervosa.

Dalle Grave, R., V. Ricca, T. Todesco. (2000). The Stepped-care approach in anorexia nervosa en bulimia nervosa: Progress and problems.

Eisler I. (2005). The empirical and theoretical base of family therapy and multiple family day therapy for adolescent anorexia nervosa. Journal of Family Therapy: 27: 104-131

Van Elburg AA, Rijken ME. (2004). Jongeren met eetstoornissen, behandeling in een zorglijn. Van Gorcum, Assen

Gowers SG. (2008). Management of eating disorders in children and adolescents. Arch Dis Child; 93: 331-334

Loeb KL, Walsh, BT, Lock J, Le Grange D, Jones J, Marcus S, Weaver J, Dobrow I. (2007). Open trial of family-based treatment for full and partial anorexia nervosa in adolescence: evidence of successful dissemination. J. Am. Child Adolsc. Psychiatry: 46: 7: 792-800

McIntosh VVW, Jordan J, Carter FA, Luty SE, McKenzie JM, Bulik CM, Frampton CMA, Joyce PR. (2005). Three psychotherapies for anorexia nervosa: a randomized, controlled trial. Am J Psychiatry: 162: 741-747

Treasure J, Claudino AM, Zucker N. (2010). Eating disorders. Lancet; 375: 583-593

Trimbos 2006, Multidisciplinaire Richtlijn eetstoornissen

Verheij F, Verhulst FC, Ferdinand RF. (2007). Kinder- en jeugdpsychiatrie, behandeling en begeleiding. Van Gorum, Assen

Wilson GT, Wilfley DE, Stewart Agras S, Bryson SW. (2010). Psychological treatments of binge eating disorder. Arch gen psychiatry; 67: vol 1: 94-101

Wilson, G.T., K.L. Loeb, K.M. Vitousek (2000) Stepped care treatment for eating disorders. Journal of Consulting and Clinical Psychology, vol 68, no 4, 564-572